Klokkenluiden in de gezondheidszorg is een cruciaal mechanisme om de integriteit en veiligheid van gezondheidszorgdiensten te handhaven. Het houdt in dat professionals in de gezondheidszorg hun bezorgdheid uiten over onveilige praktijken, wangedrag of ethische schendingen binnen hun organisatie. Het belang van klokkenluiden in de gezondheidszorg kan niet genoeg worden benadrukt, omdat het een directe invloed heeft op de veiligheid van patiënten, de kwaliteit van de zorg en het algehele vertrouwen in gezondheidszorgsystemen. In dit artikel gaan we in op het belang van klokkenluiden in de gezondheidszorg, de uitdagingen waarmee klokkenluiders worden geconfronteerd en de maatregelen die hen kunnen ondersteunen en beschermen.
Klokkenluiden in de gezondheidszorg is een belangrijke bescherming tegen praktijken die de gezondheid van patiënten in gevaar kunnen brengen of die ethische normen schenden. Het geeft werknemers in de gezondheidszorg de mogelijkheid om zich uit te spreken over problemen die misschien niet zichtbaar zijn voor het management of externe toezichthouders. Door deze problemen in een vroeg stadium te identificeren en aan te pakken, kan klokkenluiden schade aan patiënten voorkomen en grotere systeemfouten vermijden. Bovendien draagt klokkenluiden bij aan een cultuur van transparantie en verantwoording in de gezondheidszorg, wat essentieel is voor voortdurende verbetering van de patiëntenzorg.
“Als lid van de medische beroepsgroep beloof ik plechtig mijn leven te wijden aan het dienen van de mensheid. De gezondheid en het welzijn van mijn patiënt zullen mijn voornaamste zorg zijn...” staat er in de Belofte voor Artsen.
Maar er zijn ook zwarte schapen onder artsen.
De afgelopen jaren zijn er gevallen bekend geworden van massale overtredingen in dokterspraktijken, klinieken en zorginstellingen. Maar wanneer er kinderen bij betrokken zijn, kruipt de zaak onder de huid.
In verschillende dokterspraktijken werden kinderen geïnjecteerd met een zoutoplossing in plaats van het goedgekeurde vaccin. Het volgende geval werd ontdekt door een klokkenluider.
In december 2022 werd een 64-jarige arts uit het district Gifhorn in Nedersaksen door het Openbaar Ministerie in Hildesheim beschuldigd van 34 aanklachten wegens mishandeling, 85 aanklachten wegens het afgeven van onjuiste gezondheidscertificaten en zes aanklachten wegens gezamenlijke commerciële fraude. Hij had de kinderen en jongeren in plaats van de bof-, mazelen- en rodehondvaccinatie, een zoutoplossing ingespoten. Zijn 58-jarige collega was medeplichtig. Daardoor hadden de kinderen onnodig pijn geleden, aldus het OM.
De “nepvaccinaties” zouden in rekening zijn gebracht bij zorgverzekeraars, aldus Apotheek “Zukunftspakt” van 9 september 2022. Dit veroorzaakte schade in de orde van grootte van vier cijfers. Nadat een anonieme klokkenluider het onderzoek op gang had gebracht, werd tijdens invallen bewijsmateriaal in beslag genomen. Een bloedtest op de getroffenen toonde aan dat ze geen antistoffen in hun bloed hadden, zoals het geval zou zijn na een reguliere vaccinatie.
Het “Redaktionsnetzwerk Deutschland” meldde ook dat de arts in overleg met de respectieve ouders zou hebben gehandeld. Dit breidt de kring van mogelijke klokkenluiders uit tot meer dan 80.
Een jaar eerder berichtte “Der Spiegel” over een 72-jarige huisarts in Beieren die valse vaccinatiecertificaten uitgaf en bij meer dan 200 patiënten zoutoplossingen injecteerde in plaats van het COVID-vaccin. Hoe de overtredingen aan het licht kwamen werd niet vermeld in het rapport.
Met de pandemie van Corona ontstonden er nieuwe kanalen voor fraude en corruptie. In januari 2023 werd een geval gemeld uit Recklinghausen. Tussen juni 2021 en januari 2022 waren tegenstanders van vaccinaties naar een arts gegaan die valse Corona-vaccinaties had gecertificeerd. Om te voorkomen dat de kinderen zouden gaan lekken, zou de arts ze met een zoutoplossing hebben ingespoten. De arts werd beschuldigd van meer dan 589 gevallen. Zijn vrouw en doktersassistente hadden hem geassisteerd.
Het geval van de medewerkster van een vaccinatiecentrum in Schortens, Nedersaksen, is vergelijkbaar. Zij zou het vaccin bij minstens 15 mensen met een zoutoplossing hebben verdund omdat ze tegen de Coronamaatregelen was. De autoriteiten riepen toen meer dan 10.000 mogelijk getroffen mensen op om uit voorzorg een derde of zelfs vierde vaccinatie te ondergaan. Nadat het incident aan het licht kwam, beval de districtsbeheerder het vierogenprincipe voor het opmaken van de spuiten.
Een arts uit Garmisch-Patenkirchen werd in augustus 2022 veroordeeld tot twee jaar voorwaardelijk en drie jaar royement. Ze had in 309 gevallen valse maskerontheffingsbewijzen afgegeven en zichzelf verrijkt via een donatierekening, aldus t-online nieuws. Haar man was bekend van de Reichsbürger scene, een rechts-radicale groepering.
Een arts uit Saksen staat momenteel terecht. Zij zou op grote schaal valse Corona-attesten hebben uitgegeven. Klanten uit Brandenburg zouden ze ook hebben gebruikt, meldde het MOZ op 7 april 2023. Sinds het begin van de pandemie zou de 66-jarige 162 “beleefdheidsattesten” hebben afgegeven aan haar patiënten, waarmee ze 12.500 euro verdiende, volgens een bericht van t-online.
Een medewerkster van een apotheek in München had meer dan 1.000 vaccinatiebewijzen vervalst. Haar medeplichtige verkocht de documenten vervolgens op het darknet en verdiende meer dan 130.000 EUR. Zij werd veroordeeld tot drie jaar gevangenisstraf en hij tot vier jaar.
In Beieren waren er ongeveer 6.000 gerechtelijke procedures voor vervalste vaccinatiebewijzen, volgens het Süddeutsche rapport van januari 2023.
“Patiënten die vinden dat ze slecht of verkeerd behandeld zijn, of die veronderstellen dat hun arts zijn medische verplichtingen niet is nagekomen, hebben het recht om een klacht in te dienen”, aldus de pagina over klachten van het Federale Ministerie van Gezondheid.
Daar staan verschillende instanties vermeld die patiënten kunnen gebruiken als aanspreekpunt voor hun klacht. Bijvoorbeeld de ziekenfondsen of de KV. De Wet Patiëntenrechten vormt hiervoor de basis.
De Vereniging van Wettelijke Ziekenfondsartsen verwijst op haar beurt op haar website naar de ziekenfondsen als eerste aanspreekpunt. Verdere mogelijkheden zijn telefonische klachten of klachten per e-mail. Anonieme klachtmogelijkheden zijn er niet.
Veel medische praktijken of zorgcentra hebben nog steeds geen anoniem meldpunt voor patiënten of personeel. Een onderzoek bij verschillende grote ziekenhuizen toonde aan dat er alleen e-mailadressen of eigen feedback- of opinieformulieren worden aangeboden, die de anonimiteit niet garanderen. De gebruiker krijgt eerder de indruk dat de pagina's gemaakt zijn voor kwaliteitsmanagement. Het wordt de gebruiker niet duidelijk gemaakt dat informatie over onregelmatigheden of vermoedens van wetsovertredingen of zelfs strafbare feiten ook gemeld kunnen worden.
Bovendien zijn er gevallen waarin een vertrouwelijk klachtenloket voor patiënten niet volstaat. Wat gebeurt er bijvoorbeeld als de patiënten kinderen zijn en hun rechten niet zelf kunnen uitoefenen, of als zelfs de ouders een hand hebben in de vermeende mishandeling? Wat gebeurt er als de patiënten niets vermoeden over wat de behandelende arts heeft gedaan? In zulke gevallen kunnen alleen “insiders” opheldering verschaffen of op zijn minst een vermoeden melden, zoals medewerkers van de artsenpraktijk of familieleden van de getroffenen. In het verleden hebben anonieme klokkenluiders vaak de bal aan het rollen gebracht. Daarom is het des te belangrijker dat er ook bij de klachtenbureaus anonieme meldpunten komen.
De Wet Bescherming Klokkenluiders zal praktijken, medische centra en ziekenhuizen met meer dan 50 werknemers verplichten om vanaf december 2023 een meldpunt op te zetten. Als de wet voor december van kracht wordt, kunnen er andere regels gelden.
De meeste artsenpraktijken zijn echter uitgesloten vanwege het kleine aantal werknemers. Volgens het Bundesamt für Statistik waren er in 2019 in heel Duitsland in totaal 64.754 artsenpraktijken. De Vereniging van Wettelijke Ziekenfondsartsen spreekt daarentegen van 99.658 praktijken met ongeveer 330 duizend medische assistenten in dienst en dus gemiddeld 3,3 per praktijk.
Volgens Prof. Dr. Thomas Jaeschke, CEO van Dr. Jaeschke AG en expert op het gebied van klokkenluiden in de gezondheidszorg, is een anoniem klokkenluidersysteem in een medische praktijk of een medisch centrum een onmisbaar hulpmiddel voor risico- en kwaliteitsbeheer. Het maakt de vroegtijdige opsporing en correctie van overtredingen, fouten en grieven mogelijk voordat ze tot grote problemen kunnen leiden. Het draagt zo bij aan de voortdurende verbetering van de kwaliteit van zorg en medische diensten en aan het minimaliseren van mogelijke aansprakelijkheidsrisico's.
Aangenomen kan worden dat artsen als daders geen belang hebben bij het ophelderen van (anonieme) meldingen die hun eigen praktijk betreffen. Om deze flagrante kloof te dichten, zijn verdere aanpassingen van de wet nodig. Zo zouden de Vereniging van Wettelijke Ziekenfondsartsen en de ziekenfondsen verplicht kunnen worden om anonieme meldpunten op te richten en jaarlijks een rapport te publiceren over de opheldering van meldingen.
Ondanks het belang is klokkenluiden in de gezondheidszorg beladen met uitdagingen. Veel medewerkers in de gezondheidszorg die overwegen om te klokkenluiden, zijn bang voor vergelding, zoals verlies van hun baan, uitsluiting door collega's of gerechtelijke stappen. Deze angst kan mensen ontmoedigen om naar voren te komen, waardoor onveilige of onethische praktijken ongecontroleerd kunnen doorgaan. Daarnaast kan het proces van klokkenluiden complex en onduidelijk zijn, waardoor potentiële klokkenluiders onzeker zijn over wie ze moeten benaderen en hoe ze hun zorgen effectief kunnen melden.
Om klokkenluiden in de gezondheidszorg aan te moedigen, is het essentieel om sterke ondersteuningssystemen en bescherming voor klokkenluiders op te zetten. Dit omvat het creëren van duidelijke en toegankelijke rapportagekanalen, het waarborgen van vertrouwelijkheid voor degenen die zorgen uiten en het implementeren van een strikt anti-vergeldingsbeleid. Organisaties in de gezondheidszorg moeten ook een cultuur bevorderen waarin openheid en transparantie hoog in het vaandel staan, zodat medewerkers zich gesterkt en veilig voelen om hun zorgen kenbaar te maken.
Training en opleiding zijn even belangrijk bij het bevorderen van klokkenluiden in de gezondheidszorg. Professionals in de gezondheidszorg moeten worden voorgelicht over het belang van klokkenluiden, hoe ze zaken kunnen identificeren die gemeld moeten worden en hoe ze dit kunnen doen. Door klokkenluiden te demystificeren en de rol ervan in het waarborgen van patiëntenzorg te benadrukken, kunnen organisaties in de gezondheidszorg meer mensen aanmoedigen om met hun zorgen naar buiten te komen.
Klokkenluiden in de gezondheidszorg is een essentieel onderdeel van het handhaven van de veiligheid, integriteit en kwaliteit van gezondheidszorgdiensten. Door zorgverleners in staat te stellen onethische of onveilige praktijken te melden, helpt klokkenluiden patiënten te beschermen en zorgt het ervoor dat zorgorganisaties volgens de hoogste ethische normen werken. Om de voordelen van klokkenluiden volledig te kunnen benutten, is het echter cruciaal om degenen die de moed hebben om hun mond open te doen, te ondersteunen en te beschermen. Door robuuste bescherming te implementeren, een cultuur van transparantie te bevorderen en voorlichting te geven over klokkenluiden, kunnen organisaties in de gezondheidszorg een omgeving creëren waarin het uiten van zorgen niet alleen wordt aangemoedigd, maar ook wordt gevierd als een belangrijk onderdeel van uitstekende patiëntenzorg.
