Kobaltwinning in Congo - de prijs die mensen, vooral kinderen, betalen voor onze digitalisering en elektrische mobiliteit is enorm.
De afgelopen jaren is de klimaatvriendelijkheid op verschillende gebieden in het leven toegenomen, vooral in Europa, waar overheden de aanschaf van elektrische auto's met hoge milieupremies stimuleren. Als gevolg hiervan neemt de vraag naar kobalt met de dag toe zonder dat er voldoende duidelijkheid is over de mensenrechten en milieukwesties die komen kijken bij de winning van kobalt en andere ertsen die nodig zijn voor laptops, smartphones en elektrische auto's.
Kobalt is een van de belangrijkste metalen in lithium-ionbatterijen, die alles aandrijven, van laptops en mobiele telefoons tot de alsmaar groeiende markt voor elektrische voertuigen (EV). De grondstof verhoogt de levensduur en energiedichtheid van de batterij, wat in het geval van elektrische voertuigen een grotere actieradius betekent omdat het de structuur van de batterij stabiel houdt terwijl deze continu wordt opgeladen en ontladen. Voor een volledig elektrische auto is tussen de 5 en 10 kg kobalt nodig.
Geologisch gezien is er genoeg materiaal in de aardkorst om kobalt te vervangen, maar de productie is lang niet zo hoog als zou moeten om aan de vraag te voldoen. Een andere optie is het recyclen van gebruikt kobalt uit gebruikte batterijen. Bedrijven als Redwood Materials in Nevada en het Canadese bedrijf Li-Cycle hebben op deze manier naam gemaakt. Het recyclingproces is echter schadelijk voor het milieu omdat de batterijen tot 1000 graden Celsius moeten worden verhit om het kobalt eruit te halen.
In 2015 en 2016 veroorzaakten schokkende berichten van Amnesty International en andere organisaties over kinderarbeid in de kobaltmijnbouw en ambachtelijke kobaltmijnen in Congo wereldwijde opschudding. Technologie- en autobedrijven die afhankelijk zijn van het metaal, werden door het nieuws aangezet om op zoek te gaan naar “schoon” kobalt om mensenrechtenschendingen en milieuschade te voorkomen. Maar wat is er sindsdien gebeurd? Wat hebben giganten als Microsoft, Apple, Samsung, VW, Google en Tesla gedaan aan de ernstige en onaanvaardbare situatie van voornamelijk jonge kinderen in Centraal-Afrika?
Congo herbergt de meeste kobaltreserves ter wereld. Kobaltwinning is cruciaal voor het inkomen van de mensen in Congo. Naar verluidt werden er met de hand diepe tunnels van wel 50 meter gegraven. De tunnels zijn vaak zo smal dat alleen kinderen erin passen. De jongsten zijn slechts 4 jaar oud. Volgens onderzoek ter plaatse werd er melding gemaakt van dwangarbeid onder geweld en betaling van 50 cent per dag. Onder andere kinderen die hun ouders al hebben verloren in de mijnen en tot 12 uur per dag naar kobalt graven in de donkere smalle tunnels zonder veiligheid en meestal zonder schoenen, licht of goed gereedschap. De tunnels storten vaak in en de kinderen worden begraven of verminkt. De autoriteiten ondernemen echter onvoldoende actie om dergelijke gevolgen te voorkomen voor de mensen die afhankelijk zijn van het lage inkomen uit de kobaltwinning.
De mijnwerkers maakten ook melding van fraude door de meestal Chinese kopers via gemanipuleerde schalen, aangezien de betaling gebaseerd is op de gewonnen hoeveelheid. Volgens de Congolese Kamer van Mijnen controleren Chinese investeerders ongeveer 70 % van de Congolese kobaltmijnsector nadat ze de afgelopen jaren lucratieve projecten van westerse bedrijven hebben afgepakt. China controleert ook meer dan 80 % van de kobaltverwerkende industrie.
Een deel van het probleem is dat het voor de consument bijna onmogelijk is om er zeker van te zijn dat het geleverde erts onder eerlijke arbeidsomstandigheden is gewonnen. De bedrijven maken hun toeleveringsketens nog niet openbaar of publiceren alleen de directe leveranciers. Wanneer erts echter via tussenhandelaren wordt geleverd en door andere leveranciers in de toeleveringsketen wordt verwerkt, is de bron van de grondstof niet zichtbaar voor de eindklant.
Lokaal is er een gebrek aan wettelijke regels, controles en sancties. Corruptie en de stroom van inkomsten uit de mijnen naar criminele organisaties zijn belangrijke factoren die bestreden moeten worden. De kobaltmijnbouwsector wordt door veel partijen beïnvloed. Er zouden veiligheidsvoorschriften en strenge consequenties voor overtredingen van deze voorschriften moeten worden ingevoerd. De door de OESO gecertificeerde mijnen geven tenminste informatie over minimumnormen. Kobalt niet uit Afrika halen is niet de oplossing, maar de lokale arbeidsomstandigheden in de kobaltwinning drastisch verbeteren, het gezinsinkomen veilig stellen en lokale kinderen toegang geven tot voedsel, medische zorg en onderwijs wel. Vaak moeten ook de ouders onderwijs krijgen. De bedrijven hebben de financiële middelen en de invloed om ter plaatse belangrijke veranderingen teweeg te brengen.
Om de afhankelijkheid van Chinese leveranciers te verminderen, worden er tot 40 nieuwe batterijfabrieken gebouwd of gepland in de EU. Ten minste 15 Europese landen nemen deel aan dit programma, aldus Heise Online. Duitsland alleen al zal naar verwachting goed zijn voor meer dan 25% van de Europese celproductiecapaciteit. De investeringen in onafhankelijkheid zijn een positieve stap, maar zullen op korte termijn geen effect hebben op de situatie van de mensen in Centraal-Afrika.
Er zijn ook andere positieve bewegingen. Zo is de organisatie Fair Cobalt Alliance van Impact Facility sinds 2020 actief om alle belanghebbenden in de toeleveringsketen samen te brengen om actie te ondernemen voor betere arbeidsomstandigheden in de mijnen in de Republiek Congo. Onder de leden bevinden zich Tesla, Google en Fairphone. Er zijn nog steeds mijnen zonder vergunning, kinderarbeid en onmenselijke en uitbuitende werkomstandigheden voor de veelal jonge arbeiders. Alleen investeringen in infrastructuur en druk op de toeleveringsketen voor eerlijk loon zorgen voor duurzame verbeteringen voor de mensen in de regio die afhankelijk zijn van inkomsten uit de mijnen. Het is ook vermeldenswaard dat kinderarbeid vooral voorkomt in de landbouw en in de dienstensector, zoals de schoonmaaksector. Wereldwijd moeten meer dan 79 miljoen kinderen onder oneerlijke omstandigheden werken en de meesten van hen hebben geen toegang tot voldoende water, voedsel en onderwijs.
Grote bedrijven staan momenteel onder druk om te voldoen aan hun due diligence-verplichtingen in de toeleveringsketen. Dit wordt gewaarborgd door de wet op de toeleveringsketen (LkSG) in Duitsland.
Op 23 februari 2022 heeft de Europese Commissie een voorstel aangenomen voor een richtlijn betreffende de zorgvuldigheid van ondernemingen op het gebied van duurzaamheid. Het doel van deze richtlijn is duurzaam en verantwoord gedrag van ondernemingen te bevorderen en mensenrechten- en milieuaspecten te verankeren in de bedrijfsactiviteiten en het ondernemingsbestuur van ondernemingen. De nieuwe regels zullen ervoor zorgen dat bedrijven rekening houden met de negatieve gevolgen van hun acties, ook in hun waardeketens binnen en buiten Europa. De kernelementen van de verplichtingen voor betrokken bedrijven zijn het identificeren, beëindigen, voorkomen, beperken en verantwoordelijk houden van negatieve gevolgen voor mensenrechten en het milieu in hun eigen activiteiten, in hun dochterondernemingen en in de waardeketen van het bedrijf.
De richtlijn voert ook verplichtingen in voor bestuurders van betrokken EU-ondernemingen. Deze verplichtingen omvatten het vaststellen van en toezien op de uitvoering van due diligence-procedures en het integreren van due diligence in de bedrijfsstrategie. Bovendien moeten bestuurders rekening houden met de gevolgen van hun beslissingen voor de mensenrechten, de klimaatverandering en het milieu wanneer ze hun plicht vervullen om in het beste belang van de onderneming te handelen. Het gaat niet alleen om EU-ondernemingen, maar ook om niet-EU-ondernemingen die in de EU actief zijn en een bepaalde minimumomzet hebben. De toezeggingen omvatten ook veilige klachtenprocedures voor werknemers en leveranciers in de toeleveringsketen.
Het navigeren door de complexe toeleveringsketen van kobalt stelt bedrijven die streven naar een ethisch verantwoorde manier van inkopen voor grote uitdagingen. De weg die kobalt aflegt van de mijnen in de Democratische Republiek Congo (DRC), 's werelds grootste producent, naar de wereldmarkt bestaat uit meerdere lagen, waaronder mijnwerkers, tussenhandelaren, wederverkopers en fabrikanten. Deze gelaagde structuur, die vaak opzettelijk ondoorzichtig is, creëert een labyrintische toeleveringsketen die de herkomst van kobalt verhult, waardoor het voor bedrijven moeilijk is om te controleren of hun aankopen niet bijdragen aan schendingen van mensenrechten of aantasting van het milieu.
1. Complexe toeleveringsketens: De toeleveringsketen van kobalt wordt gekenmerkt door zijn complexiteit, waarbij het metaal door verschillende handen gaat voordat het de eindfabrikant bereikt. Kleinschalige mijnbouw, waarbij sprake kan zijn van onethische praktijken zoals kinderarbeid, verkoopt kobalt vaak aan tussenhandelaren. Deze tussenhandelaren mengen vervolgens ethisch gewonnen kobalt met kobalt uit twijfelachtige bronnen, waardoor het bijna onmogelijk is om de herkomst van het eindproduct te onderscheiden.
2. Gebrek aan transparantie: Veel spelers in de toeleveringsketen van kobalt hebben weinig reden om de werkelijke herkomst van hun kobalt bekend te maken. Met name tussenhandelaren en wederverkopers kunnen de herkomst van kobalt opzettelijk verdoezelen om controle te vermijden en hun winsten te maximaliseren. Dit gebrek aan transparantie is een belangrijke hindernis voor bedrijven die zich inzetten voor een verantwoorde herkomst.
3. Onvoldoende regelgeving: Hoewel er steeds meer stemmen opgaan voor wetgeving die transparantie in de toeleveringsketen verplicht stelt, is de huidige regelgeving vaak ontoereikend om bedrijven te dwingen de rigoureuze due diligence uit te voeren die nodig is om ethische bevoorrading te garanderen. Het ontbreken van robuuste wettelijke kaders op zowel nationaal als internationaal niveau zorgt voor voortdurende ondoorzichtigheid in de toeleveringsketen van kobalt.
4. Afhankelijkheid van ambachtelijke mijnbouw: Een aanzienlijk deel van de kobaltproductie in de DRC is afkomstig van artisanale en kleinschalige mijnbouw (ASM), die minder gereguleerd is en vatbaarder is voor mensenrechtenschendingen. Bedrijven vinden het een uitdaging om kobalt afkomstig van ASM uit hun toeleveringsketens te weren zonder uitgebreide traceerbaarheidssystemen.
5. Economische en logistieke beperkingen: Het implementeren van traceerbaarheids- en zorgvuldigheidmaatregelen brengt extra kosten en logistieke uitdagingen met zich mee. Bedrijven kunnen problemen ondervinden bij het herontwerpen van hun toeleveringsketens om alleen kobalt van ethische herkomst te gebruiken, vooral wanneer alternatieven beperkt of duurder zijn.
De weg naar verantwoorde kobaltwinning is vol uitdagingen, maar is essentieel voor de duurzaamheid van de technologieën die ons moderne leven bepalen. Door transparantie, ethische bevoorrading en zorg voor het milieu te bevorderen, kan de kobaltindustrie een duurzamere en rechtvaardigere toekomst tegemoet gaan. Omdat de vraag naar kobalt blijft groeien, is het noodzakelijk dat zowel bedrijven als consumenten prioriteit geven aan de ethische dimensies van kobaltwinning, om ervoor te zorgen dat vooruitgang niet ten koste gaat van mensenrechten of het milieu.
Voldoen aan alle wettelijke vereisten van de Supply Chain Due Diligence-wet en de CSDD met de Platform voor slimme integriteit door DISS-CO.
